Imposto sobre Construcións, Instalacións e Obras (ICIO)

É o Imposto sobre Construcións, Instalacións e Obras, un tributo municipal que cobra o concello cada vez que fas unha obra que require licenza, declaración responsable ou comunicación previa. Está presente en practicamente todos os concellos de España e aplícase tanto a obras grandes (construír unha casa) como a reformas máis cotiás.

Págao o dono da obra, que non ten por que coincidir co dono do inmoble. O pagamento correspóndelle a quen realiza a construción, instalación ou obra, independentemente de que sexa ou non propietario do local ou vivenda. Se ti es inquilino e fas unha reforma con permiso do propietario, tocaríache a ti. Se contratas unha construtora, esta pode figurar como substituto, pero despois repercutirache o importe.

Probablemente si. A regra práctica é: se a obra necesita algún tipo de permiso municipal (licenza, declaración responsable ou comunicación previa), normalmente devenga ICIO. Só se libran as obras realmente menores que non esixen ningún trámite, como pintar, cambiar o chan, alicatar ou substituír instalacións de fontanería ou electricidade sen modificalas, sempre que o edificio non estea protexido. En canto necesitas tocar tabiques, ventás, distribución ou estrutura, o imposto entra en xogo.

Calquera obra que require licenza, declaración responsable ou comunicación previa devenga ICIO. Isto inclúe:

• Obras de nova edificación (vivenda, nave, garaxe).
• Reformas con cambio de distribución, estrutura ou instalacións relevantes.
• Ampliacións e elevacións.
• Instalacións (climatización, fotovoltaicas, ascensores, piscinas).
• Demolicións.
• Cambios de uso que comporten obra.

Non pagan ICIO as obras menores que non esixen ningún trámite municipal: pintar, cambiar chans, alicatar ou substituír a grifaría e as instalacións sen modificalas, sempre que o edificio non estea protexido.

A clasificación fíxaa cada concello; non existe unha definición estatal única. O criterio xeral é:

• Obra maior: afecta a estrutura, fachada, distribución ou uso do inmoble. Require proxecto técnico asinado por arquitecto e licenza. Exemplos: ampliacións, derrubamentos, cambios de distribución que afecten a muros de carga.
• Obra menor: actuacións que non tocan estrutura nin distribución. Adoita tramitarse por declaración responsable ou comunicación previa. Exemplos: reforma de baño mantendo a distribución, substitución de carpinterías, instalación de aire acondicionado.

Ambas as dúas poden devengar ICIO se requiren trámite municipal. A diferenza afecta sobre todo á complexidade do expediente e á taxa de licenza, non a se pagas ou non o imposto.

Depende do alcance:

• Se só cambias revestimentos, sanitarios ou electrodomésticos sen tocar tabiques nin instalacións, normalmente non require trámite e non devenga ICIO.
• Se modificas a distribución (tirar un tabique), cambias a ubicación de baixantes ou tomas, ou fas unha nova instalación eléctrica, adoita ser obra menor con declaración responsable e si paga ICIO.
• As reformas integrais con cambios estruturais pasan a obra maior.

O criterio definitivo márcao a ordenanza municipal. Antes de comezar, consulta no concello que trámite corresponde ao teu caso concreto.

Págao quen promove a obra, figura do «contribuínte». Habitualmente coincide co propietario, pero non sempre: un inquilino que reforma con permiso do propietario é o contribuínte. A empresa construtora pode figurar como «substituto do contribuínte» e aboalo ao concello, pero por contrato repercutiralle o importe ao promotor. Na práctica, paga quen encarga e financia a obra.

O cálculo segue tres pasos:

1. Calcula o Orzamento de Execución Material (PEM): custo real de materiais e man de obra. Non inclúe IVA, beneficio industrial, gastos xerais nin honorarios profesionais.
2. Aplica o tipo impositivo do teu concello: cada concello fixa o seu dentro do máximo legal do 4% (5% en territorios forais). Atópalo na ordenanza fiscal local.
3. Resta as bonificacións aplicables: se a túa obra encaixa nalgún suposto bonificado (placas solares, accesibilidade, VPO, especial interese municipal), solicítao expresamente coa documentación que acredite o cumprimento.

O resultado é a cota a pagar. Usa a calculadora superior para facer esta operación automaticamente co tipo correcto do teu concello.

O tipo impositivo fíxao cada concello dentro do máximo legal do 4% (5% en territorios forais). Na maioría de concellos sitúase entre o 2% e o 4% sobre o Orzamento de Execución Material (PEM). Para coñecer o importe exacto no teu caso, usa a calculadora superior seleccionando o teu concello.

Calcúlase sobre o custo real e efectivo da obra, que é basicamente o Orzamento de Execución Material (PEM). O PEM é o custo real dos materiais e a man de obra necesaria para executar a reforma, sen incluír gastos xerais, beneficio industrial, nin IVA. Tampouco se inclúen os honorarios profesionais do arquitecto ou aparellador, nin a taxa de licenza. É dicir, a base impoñible é bastante máis pequena do que parece a primeira vista se miras o orzamento total con todos os conceptos.

Non, son dúas cousas distintas e case sempre se pagan á vez, o cal xera confusión. A taxa cobre o custo administrativo de tramitar a túa licenza (que o concello revise o proxecto), mentres que o ICIO grava a obra en si. A taxa adoita ser unha porcentaxe pequena ou unha contía fixa, e o ICIO adoita ser o groso do que pagas ao concello.

O ICIO págase en dous momentos:

• Autoliquidación provisional: cando solicitas a licenza ou presentas a declaración responsable. Calcúlase sobre o orzamento estimado da obra. Sen este pagamento, o concello non entrega a licenza.
• Liquidación definitiva: cando a obra remata. Tes un mes desde a finalización para declarar o custo real con facturas e certificado de fin de obra.

Se o custo final foi maior, pagas a diferenza. Se foi menor, devólvenche. E se nunca chegas a comezar a obra, podes solicitar a devolución completa do ICIO ao renunciar á licenza ou ao producirse a súa caducidade. A taxa de licenza, en cambio, non se devolve, porque o concello xa fixo o traballo administrativo.

Importante: declara un orzamento realista desde o principio. Se declaras un valor moi inferior ao real, o concello pode inspeccionar e xirarche unha liquidación complementaria con recargos.

Si, pero dependen de cada concello e da súa ordenanza fiscal. As máis habituais son as de obras para instalación de placas solares, puntos de recarga de vehículos eléctricos, melloras de accesibilidade para persoas con discapacidade, vivendas de protección oficial, ou as obras declaradas de especial interese municipal. Hai que solicitalas expresamente ao pedir a licenza e acreditar que cumpres os requisitos; non se aplican automaticamente.

Si. A maioría de concellos permiten solicitar aprazamento ou fraccionamento desde a súa sede electrónica. Para importes pequenos adoita abondar con presentar a solicitude; a partir de certa contía (habitualmente 30.000 € de débeda) poden esixir aval ou garantía bancaria. Convén presentar a petición antes de que remate o período voluntario para evitar recargos.

O concello pode negarse a entregarche a licenza (non poderás retirala sen ter ingresado a autoliquidación), paralizar a obra se xa a tiveses comezado, e posteriormente reclamarche o importe con recargos e xuros por vía de constrinximento. Non é un imposto que conveña deixar pendente.